Nepal Przewodnik ilustrowany fragment

Ludzie i społeczeństwo

Jak na mały kraj, Nepal jest zdumiewająco zróżnicowany pod względem etnicznym: od prastarych społeczności plemiennych po uciekinierów z sąsiednich krajów

Nepal to prawdziwa mozaika najróżniejszych grup etnicznych, których języki, kultury i religie przez wieki przenikały w okoliczne góry i doliny z północy, południa, wschodu i zachodu. Jednak mimo tak wielkiej różnorodności tradycyjnie kojarzy się raczej z harmonią niż konfliktami. W tym kraju, gdzie żywioły poszczególnych nacji są tak zróżnicowane jak krajobraz, zasady integracji i syntezy akceptuje się od najdawniejszych czasów, przyjmując nowe poglądy, nowe wartości i nowych, przybywających z daleka ludzi. Wystarczy przyjrzeć się twarzom Nepalczyków na jakimkolwiek ruchliwym skrzyżowaniu Katmandu, żeby szybko odkryć, jakim fascynującym tyglem jest to miasto. A kiedy opuszcza się dolinę, żeby zwiedzić jej okolice, znajduje się tuziny enklaw zupełnie innych narodów i kultur.

Duch Newarów

Typowym narodem w tym zbiorowisku kultur są Newarowie z Kotliny Katmandu, pochodzący od ludów mówiących językami tybetańsko-birmańskimi i indoeuropejskimi. Geniusz newarskich artystów, bardzo długo pozostających pod opieką rządzącej elity, można podziwiać w Świątyniach, pałacach, buddyjskich klasztorach i na dziedzińcach.

Pierwsze osady Newarów w Kotlinie Katmandu i poza niż zakładano, mając na uwadze jak najlepsze wykorzystanie cennej ziemi uprawnej, często wzdłuż górskich grzbietów. Ich domy skupiały się wokół miejsc o znaczeniu religijnym, rozrastając się zależnie od liczebności rodziny. Osady ciągnęły się na boki skrajami płaskowyżów, pozostawiając pod uprawę żyzne, nisko położone tereny. W ten sposób odpady organiczne trafiały na pola, dodatkowo użyźniając glebę.

Gurkhowie, którzy tu przybyli w 1768 r., przynieśli w te okolice pojęcie narodu. Wraz z ustanowieniem stolicy zjednoczonego Nepalu w Katmandu, w jednorodność doliny zaczęły się wpisywać nowe wartości, a swobodniejsza struktura rodzinna Gurkhów przenikała powoli do tradycyjnych dzielnic miejskich. I właśnie takim połączeniem jest dzisiejsze Katmandu – Średniowiecznym miastem na progu XXI stulecia, mieszanką starego ośrodka i skutków późniejszych imigracji.

W dolinie, gdzie jest ponoć więcej budowli religijnych niż domów, trudno czasem odróżnić to, co boskie, od tego, co doczesne. Dom Newara może powstać tylko za Świętym przyzwoleniem, które musi nastąpić przed ceremonią układania fundamentów, a potem ponownie po położeniu dachu. Wypalane w piecach cegły – także te doskonałej jakości, szkliwione i mające kształt klinów (dachi appa), charakterystyczne dla Świątyń i pałaców, są produkowane w dolinie. Misternie wykonane, drewniane ramy okien i futryny są rzeźbione tak samo pięknie, jak w każdej Świątyni (s. 69).

Charakterystycznym elementem newarskiego społeczeństwa są wielopokoleniowe rodziny, będące oparciem dla każdego z jej członków. Newar od najmłodszych lat, poprzez szacunek dla starszyzny i świętych patronów, uczy się, jak dopasować się do struktury społecznej i jak znaleźć się w swoim klanie i swojej kaście. Rodziny są często trzypokoleniowe i liczą 30 lub więcej członków.

Newarskie guthi stoi wyżej niż rodzina, ale jest jednocześnie ważnym symbolem dążenia do życia współczesności. Te rozmaite stowarzyszenia utrzymują miejscowe świątynie i służby publiczne, organizują przyjścia, obchody świąt, procesje i pogrzeby, troszczą się o świętości rodzinne, opiekują ludźmi chorymi i starymi, a nawet biorą udział w kolektywnej pracy na polach. Bycie członkiem guthi łączy się z rozmaitymi korzyściami, świadcząc jednocześnie o pozycji społecznej i możliwościach ekonomicznych rodziny. Instytucja ta, obecna od czasów dynastii Malla, od zawsze była czynnikiem jednoczącym społeczności i sposobem na podtrzymywanie kulturalnych wartości i osiągnięć. Wszędzie w Katmandu – na ulicach, dziedzińcach, w świątyniach i na dachach – życie polega na godzeniu silnych więzów newarskiej tradycji z twardą rzeczywistością czasów współczesnych.